Płaskostopie to jedno z najczęściej diagnozowanych schorzeń ortopedycznych u dzieci. Choć w wielu przypadkach jest to stan przejściowy i fizjologiczny, warto wiedzieć, kiedy wymaga uwagi specjalisty. Wczesne rozpoznanie i odpowiednie działania mogą zapobiec problemom nie tylko ze stopami, ale również z postawą całego ciała.
Co to jest płaskostopie?
Płaskostopie to obniżenie łuku podłużnego stopy, w wyniku czego cała jej powierzchnia styka się z podłożem. U niemowląt i małych dzieci jest to często zjawisko fizjologiczne – obecność tkanki tłuszczowej w środkowej części stopy sprawia, że stopa wygląda na „płaską”. Zwykle łuk stopy zaczyna się wykształcać do około 4. roku życia.
Jeżeli po tym czasie łuk stopy nie pojawia się lub dziecko zaczyna skarżyć się na dolegliwości bólowe, warto skonsultować się z fizjoterapeutą lub ortopedą. Wczesna diagnoza pozwala skutecznie wspierać rozwój stopy i zapobiegać powikłaniom w przyszłości.
Rodzaje płaskostopia
W praktyce klinicznej najważniejsze są dwa główne typy płaskostopia:
Płaskostopie podłużne – spłaszczenie łuku podłużnego stopy, czyli tej części stopy biegnącej od pięty do palców. To najczęstsza forma spotykana u dzieci.
Płaskostopie poprzeczne – spłaszczenie łuku poprzecznego, znajdującego się w przedniej części stopy. Może prowadzić do bólu przodostopia i problemów z ustawieniem palców stóp.
Każdy z tych typów może mieć dwa warianty:
Czynnościowe (elastyczne) – łuk stopy powraca po odciążeniu stopy (np. podczas stania na palcach). Najczęściej spotykane u dzieci i często mają charakter fizjologiczny.
Strukturalne (sztywne) – łuk stopy nie powstaje nawet przy odciążeniu. Może wymagać dokładniejszej diagnostyki i interwencji specjalisty.
💡 Warto pamiętać: wczesne rozróżnienie typu płaskostopia pozwala dobrać odpowiednią terapię i ćwiczenia wspierające prawidłowy rozwój stopy oraz całej postawy ciała.
Przyczyny płaskostopia u dzieci
Płaskostopie może mieć wiele przyczyn:
Czynniki genetyczne – jeśli w rodzinie występowały wady stóp, ryzyko pojawienia się ich u dziecka jest większe.
Obniżone napięcie mięśniowe – częste u wcześniaków lub dzieci z opóźnionym rozwojem motorycznym.
Nadwaga i otyłość – zwiększają obciążenie stóp i mogą przyspieszać rozwój wad.
Niewłaściwe obuwie – buty bez odpowiedniego wsparcia łuku stopy mogą sprzyjać deformacjom.
Nieprawidłowe wzorce ruchowe – np. chodzenie na palcach lub nadmierne obciążanie jednej strony stopy.
Objawy, które mogą niepokoić
Warto zwrócić uwagę, jeśli dziecko:
często skarży się na ból stóp, nóg lub pleców,
ma trudności z dłuższym chodzeniem lub bieganiem,
chodzi na wewnętrznych krawędziach stóp,
ma trudności z utrzymaniem równowagi.
💡 Ważna uwaga: wady stóp wpływają nie tylko na samą stopę – mogą kształtować postawę całego ciała, prowadząc do przeciążeń kolan, bioder czy kręgosłupa. Długotrwałe zaniedbanie płaskostopia u dziecka może skutkować problemami posturalnymi w dorosłym życiu, a także bólami pleców czy ograniczeniem swobody ruchu.
Jak diagnozuje się płaskostopie?
Diagnostyka obejmuje:
Badanie fizykalne – ocena kształtu stopy, jej ruchomości, ustawienia pięty i palców.
Analizę chodu – obserwacja, w jaki sposób dziecko stawia stopy podczas chodzenia lub biegania.
Badania obrazowe – w przypadku wątpliwości ortopeda może zlecić zdjęcia RTG stopy.
Ocena postawy ciała – aby sprawdzić, czy płaskostopie wpływa na ustawienie kolan, bioder i kręgosłupa.
Leczenie i wsparcie fizjoterapeutyczne
Leczenie płaskostopia zależy od wieku dziecka i stopnia zaawansowania wady:
Fizjoterapia – indywidualnie dobrane ćwiczenia wzmacniające mięśnie stóp i nóg, poprawiające funkcję stopy i wspierające prawidłową postawę ciała.
Dobór odpowiedniego obuwia – buty z wsparciem łuku stopy i stabilną piętą.
Wkładki ortopedyczne – stosowane w przypadku bardziej zaawansowanych wad.
Terapia manualna – wspomaga prawidłową funkcję stóp, zmniejsza napięcia w innych częściach ciała i poprawia równowagę.
Ważne jest, aby działania te były dostosowane do indywidualnych potrzeb dziecka i prowadzone pod okiem specjalisty.
Dlaczego warto działać wcześnie?
Im wcześniej rozpoznamy płaskostopie i rozpoczniemy terapię, tym większa szansa na pełną korekcję wady i uniknięcie powikłań w przyszłości. Regularne ćwiczenia, odpowiednie obuwie i wsparcie fizjoterapeutyczne pozwalają dziecku prawidłowo rozwijać stopy, zachować zdrową postawę ciała i cieszyć się swobodą ruchu bez bólu.